ACTU Setmana dau dimarç, lo 3 d'abriu au diluns, lo 9 d'abriu de 2007


4 Dimarç, lo 3 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Dimenche passá, avem mancá festear lo premier d'abriu e vos ai pas pendolá sus l'eschina lo peis que marca tradicionalament aquesta data. Mas anatz pas i eschapar com'aquò ! Vos ai adobaa una pechòta cronica sus un peis gigant que m'an diretz de nòvas. O sabetz belèu pas, mas de cherchaires an bidolhá un OGM particularament interessant a la demanda d'una firma gròssa de l'agro-alimentari canadiana. Aient trobá lo gène que comanda la secrecion de l'ormona de creissènça, l'an reproduch e integrá dins cellulas novèlas que donèron naissença a (n')un mostre quatre còps mai gròs qu'un saumon normau. Avian solament la gola de travèrs ! Quora los peschaires veguèron aquò, dissèron qu'èra pas possible de presentar la bestia sus lors bancaus. Trobaretz jamai la respònsa qui li faguèron los representants de l'entrepresa ! Chau copar la tèsta ! Imaginatz qu'un jorn aquelas polias bestias s'eschapessin de lor bachàs de piscicultura, vendrian super predators d'un sistèma marin ja fragilizá. Vivan las tecnicas modernas e lo gèni genetique au servici de las multinacionalas dau profiech mondializá. A deman.

4 Dimècres, lo 4 d'abriu de 2 007. E bonjorn ! Mos chars auditors, me'n vau arrestar aquesta cronica a la fin dau mes d'abriu. Regracio fòrça la radiò Aups 1 de m'aver donaa l'ocasion de socializar com'aquò la nòstra lenga. Mando un rampèu e soeto qu'un jorn quauqu'un prendrè lo relai. Avem besonh de temps d'antena tant a la radiò coma a la television. Es ce qu'avem demandá, fòrça nombroses, a Besiers, lo 17 de març darrier. 20 000 personas per charrièras, se pòt pas eissubliar ! Me'n vau amb lo plaser de vos aver rescontrás aquí chasque matin e vos soeto, en totes, una bòna contunhacion e bòn astre per viure la lenga e la cultura nòstras e lor donar lo vam, la vòlha e l'estrambòrd que demandan. Contunhatz la difusion, la socializacion e l'emplèc per charrièra e a l'ostau, dins vòstra maison coma dins vòstre vilatge de la bèla lenga occitana, nòstre "patoas" ! A deman.

4 Dijòus, lo 5 d'abriu de 2 007. E bonjorn ! Manaudou, la proesa de contunh ! A pèna vint ans, la naiairitz esquicha lo monde de la natacion. Los championats dau monde de Melborna, en Austràlia, foguèron l'ocasion novèla d'exprimir son talent fòra lo comun. Descrochèc encara l'argent dissande, lo 31 de març, dins lo (v')uech cents mètres naia liura. Foguèc la cinquèna medalha de la championa francesa que remportèc l'aur sus 200 mètres e 400 mètres naia liura, l'argent dau 100 mètres d'eschina e lo bronze amb lo relai dau quatre còps 200 mètres naia liura. Un impressionant coide a coide amb l'estats-uniana Kate Ziegler marquèc l'espròva darriera que Laura s'inclinèc solament a la tochaa dau (v')uech cents mètres. Felip Lucas, son entraïnaire, declarèc : "Laura realizèc championats fòrça gròsses. S'es perfiechament asaptaa a (n')un programa sarrá, pas forçaament simple de gerir. S'amèro ben lo sieu 200 mètres naia liura, sieu sobretot satisfach per son 400 mètres naia liura qu'es totjorn mai complicá de conservar un títol." A deman.

4 Divèndres, lo 6 d'abriu de 2 007. E bonjorn ! La Segu victima d'un trafec. Metges e farmacians desviravan produches de substitucion a l'eroïna. A París, doge òmes son sopçonás d'estre implicás dins un trafèc gròs de subutex au prejudici de la Seguretat Sociala. Rarament trafèc de medicaments impliquèc tant de metges e de farmacians. Los medecins qu'avian lor gabinet dins lo detz-e-noven arrondiment de París e la banlèga pròchi establissian ordenanças per dau subutex o dau skenan. Provedissian perèu una fotocòpia d'attestacion faussa de CMU (Cubertura Malautia Universala) o d'AME (Ajüa Medicala d'Estat), ce que donava drech a la consultacion a gratís per los pacients fausses. Lo metge se fasia paiar com'aquò per la Seguretat sociala. Lo demantelament de la filièra comencèc au mes d'octòbre darrier e lo prejudici per la Segu es avalorá a cinc cent mila euros. Bòna dimenchaa... A diluns que vèn !

4 Diluns, lo 9 d'abriu de 2 007. E bonjorn ! Casinò de Briançon : barraüra o solucion ? Lo recors pausá per l'oposicion au premier conse Alan Bayrou obtenguèc fin finala satisfaccion. Se pòt totjorn demandar coma un afaire com'aquèu poguèc utilizar una delegacion de Servici publique. Per ieu, saria puslèu de las sevícias publicas que chaudria parlar. Un afaire de sòus gròsses se pòt faire passar coma servici publique ? Verai qu'encuèi, amb l'enjuèc dels 49 emplècs, la solucion es pas simpla e que chau chifrar per reparar l'illegalitat sensa laissar sus lo carrèu las personas que trobèron una plaça dins aquèu casinò. Nicòla Guerin, dau Partit socialista e Francina Daerden, ex elegia dels Verds denoncian la risca enòrma presa per Alan Bayrou en fasent votar a la vila aquesta deliberacion illegala. Es au conse premier d'explicar coma los contribuables briançoneses van pas paiar la lausa tant coma los empleiats dau grope "Barrière", proprietari dau casinò. A deman.

---

ACTU Setmana dau dimarç, lo 10 d'abriu au diluns, lo 16 d'abriu de 2007


4 Dimarç, lo 10 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Lo TGV monta a cinc cent setanta-e-quatre ! Dimarç, lo 3 d'abriu de 2007, lo TGV batèc son recòrd en jonhent cinc cent setanta-e-quatre virgula set quilomètres per ora. Lo recòrd novèu establí sus la linha dau TGV Est eschafa dels tableus los precedents : 318 Quilomètres per ora lo 8 de setembre de 1972 dins Lanas, 380 quilomètres per ora lo 26 de febrier de 1981 sus la linha TGV Sud-est e, lo darrier en data, 515,3 quilomètres per ora lo 18 de mai de 1990 establí sus la linha dau TGV Atlantique. Lo cost de l'operacion, despartí entre las tres entrepresas gròssas RFF (Malhum Ferrat de França), Alstom e la SNCF se monta a 30 milions d'euros. Lo recòrd permetec d'esprovar, dins condicions extrèmas, los elements dau TGV de quatrena generacion, batejá AGV, que poiria començar a rotlar en 2009. La rama dicha "dau recòrd" foguèc sobregonflaa : motors suplementaris despartís tot lo long dau trinc e roas mai gròssas que sus un TGV normau. Sus la linha, la poissança electrica foguèc perèu fòrça aumentaa. A deman.

4 Dimècres, lo 11 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Dispareissús a la miea-febrier de 2007, los dos randonaires de la sèuva equatoriala guianesa son reapareissús dijòus passá, lo 5 d'abriu. Guilhem Nayral e Loïc Pillois son sobrevivents d'una aventura que se son chausia mai qu'auria pogú virar au drama. Dins un temps premier, Loïc Pillois foguèc reperá pròchi Saül, comuna isolaa dins l'interior de Guiana, a tres quarts d'ora d'avion de la còsta. Indiquèc que son colèga de randonaa èra au sud de Saül, nafrá e immobilizá. Tres elicoptères foguèron mobilizás per lo retrobar e achabèron per lo localizar. Per sobreviure pendent 52 jorns dins la sèuva guianesa en plena sason de las pluias, los dos randonaires deguèron "manjar granas de palmier, insèctes, granolhas, migalas, tortüas e serpes", testimonièc Loïc Pillois. Afeblís, demorèron totes dos quauques jorns espitalizás a Caièna. A deman.

4 Dijòus, lo 12 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Pedofilia genetica ? Dins una entrevista amb lo folosòfe Michel Onfray, pareissú recentament dins lo mensuau "Philosophie Magazine", Micolau Sarcòsi sosten que la pedofilia es una patologia presenta tre la naissença e que lo suicidi ven de causas geneticas. Declarèc : "inclinarieu pensar, per ma part, qu'òm naisse pedofile". Francés Bayrou se dis en desacòrd absolut amb los prepauses dau candidat de l'UMP. Denoncièc "chausas grevas que son pas de l'òrdre d'una campanha electorala, mas d'una vista de l'òme e de la vita. Quand Micolau Sarcòsi ven a dire qu'un ninet pòt naisser amb, en èu, una condemnacion a la perversitat o au suicidi, qu'un pechon que ven de naisser poiria estre geneticament promes a (n')aquesta mena de perversitat, mas dins queina societat vivem ?". Lo genetician Andrieu Langanay veguèc dins las declaracions de Sarcòsi una reminiscéncia de "ce que volian faire certanas gents dau temps de la segonda guèrra mondiala". A deman.

4 Divèndres, lo 13 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Drama en mar Egea. Dijòus, lo 4 d'abriu, un batèu de crosiera grec, lo Sea Diamond, s'aprefondissèc après aguer turtá un estèl au larje de l'illa de Santorin. Au sieu bòrd, 1600 passatgiers e membres d'equipatge avian degú estre evacuás davant l'aprefondiment. Mas un Francés, Jean-Christophe Allain (45 ans) e sa filha Maud (16 ans), originaris de Doué-la-Fontaine, pròchi Angers, istèron introbables. Eron dins la lor cabina au moment de l'accident. Dos patrolhaires dels garda-còsta perseguissèron recherchas mas eron malaisaas pr'amor los 120 mètres de prefondor dau luec de pausament de l'avaria. Lo testimoniatge dau capitani exclús un accident mecanica e se pensa puslèu que lo batèu foguèc butá vers l'estèl per un corrent marin. Las autoritats grècas cherchan coma lo Sea Diamond, donat per son esplechaire coma ultra-modèrne, a pogú turtar un rochàs en plen jorn e per bèu temps. Bòna dimenchaa... A diluns que vèn !

4 Diluns, lo 16 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Fai una setmana que siam dins la campanha oficiala. Dintrem dins la darrièra linha drecha que la votacion se debanarè la dimenchaa que ven. Ai pas tròp costuma d'escotar los sondatges, mas aquèu de la dimènja 8 d'abriu realizá per lo "Novel òbs." es interessant que mostra que quatre electors dels detz son encara indecises sur la lor votz. S'agachem lo retrovisor e qu'observem a la lúpia la diferéncia entre las intencions de vòte un quingenau de jorns davant totas las eleccions presidencialas despiei 1981 e las resultas realas d'aquelos escrutins, i a, a chasque còp, de 2 a 4 dels cent de diferéncia entre las previsions e las resultas per los descòmptes dels tres premiers. De que faire coalèva -e dins completament totas las direccions- lo premier torn d'una eleccion tant sarraa coma aquèla qu'anem viure. E sarraa, aqueste viatge, non pas entre tres candidats, mas, en veritat, entre quatre ! A deman.

---

ACTU Setmana dau dimarç, lo 17 d'abriu au diluns, lo 23 d'abriu de 2007


4 Dimarç, lo 17 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Revelacions dau Canard Enchaená. Dimècres passá, lo 11 d’abriu, lo Canard Enchaená revelava que i avia agú un acòrd entre Micolau Sarcòsi e Jaume Chirac au subjècte de las presidencialas. Lo sosten dau Chap de l’Estat saria aquesí au president de l’U.M.P. s’engatjessi aquèu, foguessi eligí, a deguna perseguia judiciaria dau futur ex-president. Après las presidencialas de 2002, Sarcò avia ja promes de tornar betre los comptaors judiciaris a zerò, lo president acceptessi de lo nomar a Matinhon. Mancá… Foguèc Raffarin ! Encuèi, reïtera sas promessas, mas lo rapòrt de las fòrças e los enjuecs an chamjá. La lei que Sarcò adoba per julhet que ven, s’es elegí, saria una amnistia mascaa dels delictes financiers per lo subterfugi d’impausar als jutges de clavar lors dorsiers dins delais fòrça estrictes. A deman.

4 Dimècres, lo 18 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Après Michèu Rocard, es Bernat Kouchner que torna a la charja per una aliança dels socialistas e dels centristas. Defendon totes dos l’idea que plus ren de grèu destriaria encuèi los sociaus-democratas dels democratas-sociaus. Vos o diso, amics, se capitan de nos entubar coma aquò, siam fotús per quauquas decenias. L’asaptacion dau capitalisme que nos prepausan tornaria l’eschina per un fum d’ans a (n’)una vertadièra politica de senèca ! Aquèla aliança pòt pareisser naturala a l’ala drecha dau Partit Socialista, mas soeto que n’istan quauques uns per s’i opausar e renfortir puslèu los liames amb los altermondialistas, los verdes e autres gauchistas ! A deman.

4 Dijòus, lo 19 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Chantal Eyméoud se manda dins la batalha. Anoncièc divèndres passá, dins la bòna vila d’Ambrun que brigaria la deputacion dins la segonda circonscripcion dels Aups Auts. Aurè fòrt a faire amb per concurrents Joël Giraud, deputat sortant, dau Partit Radicau de Senèca e Alan Bayrou, de l’U.M.P. « Ai ben consciéncia que vau aguer afaire a doas personalitats fòrtas de la politica despartimentala, mai mas conviccions prefondas, aquèlas tochant l’engatjament de las femnas en politica, me fan degunament recuòlar, mas au contrari, m’encoratjan dins aquesta chausia. » Apondèc : « Soeto adurre una autra vision de la politica fondaa sus lo despassament dau clivatge drècha/senèca que paralisa lo país despiei tant d’annaas » A deman.

4 Divèndres, lo 20 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Golden paracheita, stock opcions, ne'n vaquí, un polit vocabulari ! Atterrí dins la campanha per un vent maliciós, lo paracheita d'aur de Nové Forgeard, l'ex-president dau grope EADS -sabetz, lo de l'Airbus !- s'es totun elevá a 8,4 milions d'euros. Dins aquestas condicions, vau lo còp de partir a la retiraa. An pas de vergonha, aquelos patronasses, de se sonhar coma aquò après aguer gitás e fòrabandís tant de salariats ? A pèna pareissú lo plan dels licenciaments especulatius dins l'entrepresa gròssa d'aeronautica, vaquí l'anoncia indecenta dau paracheita daurá que s'offrís Nové Forgeard. Perque sarian totjorn los salariats que paiarian los tians rompús d'una gestion marria que los premiers responsables, totun, son ben los bailes, aquelos que menan l'entrepresa. Amics, amias, avetz l'ocasion, dins la jornaa de dimènja, de donar vòstre aveaire e de votar per candidats que s'opausaran a (n')aqueste liberalisme deschabestrá. Bòna dimenchaa... A diluns que vèn !

4 Diluns, lo 23 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Lo president de la Banca Mondiala, Paul Wolfowitz, 61 ans, es un ex-universitari e reire adjonch de Ronald Rumsfeld au pentagòne. Promougú fai dos ans per Jòrgi "Dabòlió" Bush au chap de l'organisme bancari mai important de la planèta, Wolfowitz ven d'ofrir a la sieu femna, que trabalha a la direccion de la comunicacion dau despartiment "Levant Mean" de la mesma institucion, la Banca Mondiala, 50 dels cent d'aumentacion dau sieu salari, net d'impòstes. Shaha Riza ganharè mai, coma aquò, que sa patrona novèla, Condoleezza Rice. Es eira destachaa dins los servicis de la secretairitz d'estat estats-uniana, mai totjorn remuneraa per son empleiaire precedent. Normalament, dins lo plan de carrièra de la femna de Wolfowitz, Shaha Riza, tornar dins cinc ans dins los locaus de la Banca Mondiala e, per una seguia de promocions, es ren de mens que la vice-presidéncia de la B.M. que l'espèra ! A deman.

---

ACTU Setmana dau dimarç, lo 24 d'abriu au diluns, lo 30 d'abriu de 2007


4 Dimarç, lo 24 d'abriu de 2007.  E bonjorn ! Los francés an votá. Dimenja, per lo premier torn de l'eleccion presidenciala, los franceses son anás massissament vers las urnas. La participacion se monta a (v')uechanta-e-quatre dels cent de votaires, ce qu'es encoratjant per la democracia. Lo torn segond opausarè, coma previst, Micolau Sarcòsi e Segolèna Royal. Siam dins un estat pregondament de drecha. S'apondem totas las votz de la drecha, dau FN, dels chassaires, dels sociaus democrates, dels democrates sociaus e dels ecologistas que votèron per lo tractat de constitucion liberala europenca, es a dire totes aquelos que viran pas l'eschina au capitalisme liberau, arribem a una soma de 78 dels cent dels electors. Una tendéncia que capitarem pas aisaament d'inversar. Sieu puslèu pessimista, eira, per l'avenir. La planèta a de marrita sang de se faire. Los jases populars van sofrir coma foguèc jamai lo cas. Los borgeses, los patrons e los accionaris borsiers van contunhar de se'n fotre plen las pòchas. A deman.

4Dimècres, lo 25 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Ostatges dels Talibans. Raubás lo 3 d'abriu sus una rota de la província de Nimròz, au sud-oest d'Afganistan, dos volontaris franceses de l'O.N.G. Tèrra d'Enfança, son totjorn retengús per los Talibans. Detz jorns après la lor disparicion, Celina e Eric son apareissús sus una video obtengüa per la chaena canadiana CBC e difusia per la chaena panaràbia Al-Jazirá. Menacias grèvas pesan sus los cinc ostatges, los dos volontaris e lors tres acompanhaires afgans. Dins un ultimatom mandá divèndres de sera, los raubaires Talibans demandan la liberacion de presoniers e lo despart de las tropas francesas d'Afganistan. Declarèron que los ostatges sarian tuás lor revendicacion foguessi pas satisfacha d'aquí una setmana. Hamid Karzai, lo president afgan, exclús d'eschamjar presoniers Talibans contre ostatges. A deman.

4Dijòus, lo 26 d'abriu de 2007.  E bonjorn ! Chaple als Estats-Unís. Un estudiant de 23 ans, Cho Seung-Hui tuèc 32 personas diluns, lo 16 d'abriu sus lo campus de Virginia Tech. Representa la mai gròssa fusilhaa comesa als Estats-Unís dins un establiment escolar. L'autor de la tuaria avia mandá videos a la chaena de television NBC e lor difusion provoquèc polemica e alimentèron las questions sus lo biais que l'estudient poguèc eschapar a la vigilància de las autoritats. Armá, Cho Seung-Hui pausava, uelhs plen d'òdi e declarava : "M'avetz butá dins mas retrachas darrièras e m'avetz pas laissá la chausia." Reperá tre 2005 per la polícia dins un afaire d'agarriment d'estudiantas, puèi mandá en espitau psiquiatrique, encara passá davant un jutge, se pòt demandar coma aqueste estudiant poguèc passar lo malhum. A deman.

4Divèndres, lo 27 d'abriu de 2007. E bonjorn ! Dins la dralha dels Escartons. Dijòus, lo 19 d'abriu, se denanèc a Montgenèbra un rescontre de dotge comunautats de comunas dels dos caires de la frontièra estatala per engimbrar un biais novèu de cooperacion transfrontalièra. Un nom doble foguèc chausí per l'associacion novèla : CHAV (Conférence des HAutes Vallées) costat francés e CAV (Conferenza degli Alte Valli) costat italian. Ce qu'es un pauc riducule. Eissublièron juste qu'una lenga comuna poia remplaçar la doble denominacion que, d'un caire coma de l'autre, es l'occitan la lenga comuna e que "Conferéncia de las Valaas Autas" se poia comprendre per los estajants dels reire escartons. Belèu que dins l'encastre dels eschambis culturaus sarè prevista una plaça per la lenga nòstra. Ren de segur quora sabem coma l'occitan es neá costat francés quora es reconeissú coma co-oficiau per nòstres amics italians. Bòna dimenchaa... A diluns que vèn !

4Diluns, lo 30 d'abriu de  007. E bonjorn ! E bè li siam ! La vaquí, ma darrièra cronica. Vos regracio fòrça, bravas auditritz e braves auditors. Avèm passá ensems quauques bons moments, despiei tres ans... e eissubliarei jamai los messatges de simpatia e d'encoratjament que me manderatz sovèntas fes. L'occitan a la radio es una necessitat, tant coma a la television e dins los autres medias. Aups 1 li a totjorn vougú laissar de plaça. Que la direccion sieie aquí chalorosament regraciaa. Se i a d'amatritz e d'amators per prendre ma succesion, agantar lo flambèu, saran benvengús. Mai, sobretot, per totes aquelos que pòon, parlatz la lenga als vòstres meinats, demandatz a l'escòla la plaça que li reven, sollicitatz vòstres elegís per sa reconeissança vertadièra. Participaratz coma aquò a li tornar donar sa dignitat. Contuhnatz d'aparar e de promoure la lenga nòstra que li disiatz patoas, aupenc o occitan. Bòna òbra e bòna contunhacion. A la revista.